Analiza ryzyka w przemyśle chemicznym

2012
Autorzy: 
P. T. Mitkowski

Podręcznik, 237 stron, Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, 2012, ISBN: 978‐83‐7775‐202‐9

Przedmowa

 

Ryzyko towarzyszyło człowiekowi i jego działalności od zawsze. Większość operacji przemysłowych wiąże się z ponoszeniem mniejszego lub większego ryzyka odniesienia obrażeń przez pracowników lub osób trzecich. Zadaniem inżynierów projektujących, jak i obsługujących instalacje przemysłowe jest ograniczenie lub, jeżeli to uzasadnione ekonomicznie, eliminowanie zagrożeń wynikających z prowadzonych działań przemysłowych. W celu prawidłowej oceny ryzyka przemysłowego inżynier musi posługiwać się wiedzą dotyczącą wielu dziedzin: toksykologii, mechaniki płynów i ciał stałych, aparatury przemysłowej, zarządzania procesami produkcyjnymi, ergonomii czy też modelowania zachodzących procesów. Niniejszy skrypt nie jest kompendium wiedzy, ale próbą przedstawienia w możliwie prosty sposób skomplikowanych aspektów dotyczących analizy ryzyka w przemyśle chemicznym, o których powinien wiedzieć dobry projektant jak i technolog przemysłu chemicznego lub pokrewnego.

Docelowym odbiorcą tego skryptu są studenci II stopnia kierunku inżynierii chemiczna. Poszczególne części lub cały podręcznik może być jednak wykorzystywany przez studentów technologii chemicznej bądź kierunków związanych z produkcją przemysłową, w której wykorzystywane są substancje lub mieszaniny związków chemicznych.

Rozpoczynając kurs dotyczący oceny ryzyka w przemyśle chemicznym w czasie studiów magisterskich w roku 2003 pod opieką dr Nielsa Jensena w Technical University of Denmark nie przypuszczałem, że doprowadzi mnie do wykładania tej tematyki w ramach przedmiotu akademickiego. Przedstawiony tutaj materiał jest wynikiem zebranego doświadczenie w czasie prowadzenia zajęć z Eksploatacji i bezpieczeństwa procesowego na Wydziale Technologii Chemicznej Politechniki Poznańskiej, a przede wszystkim chęci rozszerzenia tego materiału do przedmiotu wykładanego na II stopniu studiów inżynierii chemicznej. Należy tutaj zaznaczyć, że do chwili obecnej istnieje niewiele publikacji w języku polskim, które mogłyby stanowić podręcznik do przedmiotu analizy ryzyka w przemyśle, ze szczególnym naciskiem na przemysł chemiczny i pokrewny. Jedną z nielicznych publikacji jest bardzo obszerny i bardzo dobry cykl skryptów pod redakcją Adama Markowskiego „Zapobieganie stratom w przemyśle” części: 1, 2 i 3.

Podręcznik został podzielony na pięć zasadniczych rozdziałów omawiających: 1) podstawową terminologię wraz z zarysem aspektów prawnych, 2) podstawowe zagadnienia toksykologiczne związane z substancjami chemicznymi, 3) modelowanie konsekwencji uwolnień płynów z aparatury procesowej oraz podstawowych zagadnień związanych z pożarami i wybuchami, 4) modelowanie rozprzestrzeniania się substancji toksycznych i 5) metody analiz ryzyka w fazie projektowej i podczas użytkowania instalacji przemysłu chemicznego. Układ podręcznika ma umożliwić zaznajomienie się krok po kroku z ważnymi aspektami oceny ryzyka przemysłu chemicznego poprzez: umiejętność identyfikacji możliwych zagrożeń, tworzenie scenariuszy wypadków, modelowania uwolnień substancji niebezpiecznych i umiejętności projektowania przestrzennego rozmieszczenia instalacji chemicznych.

Dodatkowo autor zaznacza, że wszelcy użytkownicy tego podręcznika powinni pamiętać, że rozporządzenia REACH i CLP oraz inne akty prawne przytaczane w tym podręczniku stanowią jedyną autentyczną podstawę prawną oraz że informacje zamieszczone w niniejszym opracowaniu nie są poradami prawnymi. Autor nie bierze na siebie żadnej odpowiedzialności prawnej w związku z zawartością niniejszego opracowania.

Pragnę złożyć podziękowania dyplomantom, którzy przez ostatnie lata zgłębiali wiedzę pod moją opieką w różnych obszarach związanych z tematyką oceny ryzyka procesowego i przyczynili się do zebrania ciekawych materiałów, które również zostały wykorzystane w tej książce. W szczególności pragnę wymienić tutaj: Magdalenę Boniec, Pawła Zwanziga i Sylwię Bal, którzy w wielu przypadkach próbowali przechytrzyć prawa Murphy’iego.